Hadis ve Hadis Usulü – Bölüm 5

HADİSLERİN TAKSİMİ

1. Ravi Sayısına Göre

A. Mütevatir Hadis:

Başından sonuna kadar her tabakada yalan söylemek üzere anlaşmaları aklen ve adeten mümkün olmayacak kadar çok ravinin rivayet ettiği hadistir.

B. Haber-i Vahid:

Herhangi bir tabakada ravi sayısı mütevatir hadisin ravi sayısına ulaşamayan hadistir. Her tabakada râvî sayısı üç – dört olan bir hadis de haber-i vahiddir.

2. Sıhhatine Göre

A. Makbul Hadisler

1. Sahih Hadis:

Senedinin başından sonuna kadar sîkâ ravinin sika râvîden rivayet ettiği, şâzz ve muallel olmayan hadistir. Sahih hadisin sahih li zatihi ve sahih li gayrihi diye iki çeşidi vardır.

2. Hasen Hadis:

Sahih hadisin bütün niteliklerini taşıdığı halde, râvilerinden bir veya birkaçının zabt sıfatı tam olmayan hadistir.

B. Merdud Hadisler (Zayıf Hadisler)

1. Mürsel Hadis: Tabiinin doğrudan Hz. Peygamberʼden naklettiği hadistir.

2. Munkatı Hadis: Senedinde bir veya peş peşe olmayarak birkaç râvînin atlandığı hadis.

3. Muʼdal Hadis: Senedinde peş peşe iki veya daha fazla râvî atlanmış hadistir.

4. Muʼallak Hadis: Senedinin müellif tarafı, bir veya birkaç ravisi atlanmış gibi eksik olan hadistir. Müellif kitabın hacmini büyütmemek veya hadisin kendi kriterine uymadığını göstermek için ravileri zikretmez.

5. Müdelles Hadis: Bir kusuru veya çoğunlukla hoş görülmeyen bir özelliği gizlenerek kusurunun bulunmadığını zannettirecek şekilde rivayet edilen hadistir. Hadisi bu şekilde rivayet etmeye tedlis denir.

6. Muallel Hadis: Ancak işin uzmanı alimlerce fark edilecek ve sahihliğe zarar veren gizli bir kusuru bulunan hadistir.

7. Muzdarib Hadis: Birbirine zıt olan ve birini diğerine tercih imkanı bulunmayan hadislerin her birine denir.4

8. Maklûb Hadis: Sened ve metnindeki kelime veya cümleler arasında yer değişikliği yapılmış olan hadistir.

9. Şâzz – Mahzûf Hadis: Sika bir râvinin kendisinden daha sika olan bir râviye veya ravilere zıt olarak rivayet ettiği hadistir.

10. Münker – Maʼrûf Hadis: Zayıf bir râvinin kendisinden daha iyi durumda olan raviye aykırı rivayet ettiği hadistir. Râvisi daha kuvvetli olan hadîs maʼrûf ismini alır.

11. Metrûk Hadis: Hz. Peygamberʼe yalan isnatla itham edilen (müttehem biʼl–kizb) veya çok hata yapan (fahışuʼl-galat) yahut çok dalgın olan (fartuʼl–gafle) râvînin rivâyet ettiği hadistir.

Metnin Özelliğine Göre Hadisler

1. Kudsî Hadis: Yüce Allahʼa, Kurʼân olmayarak nisbet edilen söz ve işle ilgili hadistir. Rabbânî hadis veya ilâhî hadis de denir.

2. Merfû Hadis: Hz. Peygamberʼe ait olduğu söylenen söz, iş veya herhangi bir durumla fili hadistir.

3. Mevkûf Hadis: Bir sahabeye ait olduğu söylenen söz veya işle ilgili hadistir.

4. Maktû Hadis: Tabiundan birine ait olduğu söylenen söz ve işle ilgili hadis demektir.

5. Muhkem Hadis: Kendisine zıt manada sağlam bir hadis veya şerʼî delil bulunmayan yani diğer dînî delillerle çelişmeyen hadistir.

6. Muhtelifuʼl – Hadis: Başka bir hadise veya dinen makbul bir delile zıt olan, çelişen hadistir.

Senedin Özelliklerine Göre Hadisler

1. Muttasıl Hadis: Senedinde başından sonuna kadar râvî düşmesi bulunmayan, isnad zinciri kesintisiz olarak devam eden hadistir.

2. Muʼanʼan Hadis: Senedinde bir veya birden çok râvî ile hadisi aldıkları hocalarla arasında (an) edatı bulunan hadislerdir.

3. Muennen Hadis: Senedinde iki veya daha çok ravî arasında (inne) edatı bulunan hadistir.

4. Haber-i Vahid: Mütevatir olmayan hadistir.

Çeşitleri:

a. Meşhûr ve Müştehir: Her nesilde asgari üç râvî tarafından rivayet edilen hadis.

b. Azîz: Her nesilde en az iki râvî tarafından rivayet edilen hadis.

c. Ferd: Senedinde bir veya birkaç yerinde (tabakasında) râvî sayısı bire düşen hadistir.

d. Garîb: Herhangi bir yönden farklılık gösteren veya tek kalan hadistir.

Sened ve Metnin Ortak Özelliklerine Göre Hadisler

1. Müsned Hadis: Merfu ve muttasıl hadise denir.

2. Müdrec Hadis: Sened veya metnine, aslında bulunmayan bir şey eklenen hadis.

3. Musahhaf ve Muharref Hadis: Sened veya metninde noktalama ve hareketleme hatası yapılan hadise musahhaf, harf hatası yapılan hadise muharref denir.

4. Mutâbi–Şâhid: Hadislerin sahabeden itibaren farklı rivayetlerin araştırılması sonu- cunda o hadisi senedin her bir halkasındaki râvî dışında aynı lafızlarla rivayet eden başka râvîler varsa bunların rivayetine mutâbi denir. Lafız aynı olmayıp mânâ bakımından benzer veya yakın rivayetler bulunursa bunlara da şâhid denir.

Bu üniteyi bilgisayarınıza indirmek isterseniz aşağıdaki bağlantıya tıklayın.